Umhverfistofnun - Logo

Menning og saga

Fornar nytjar

Sr. Jón Torfason, prestur á Stóruvöllum skrifar um Landmannaafrétt árið 181 í sóknarlýsingu sinni.  Hann minnist á gögn og gæði, sem í þessum auðnum og öræfum mátti fá fyrrum, svo sem fjallagrös, rót, silungs- og álftaveiði.  Má af orðum hans ráða, að á hans tíma séu hlunnindi þessi minna nýtt en áður hafði verið um aldir.  Hins vegar var svæðið þá, ein og nú afréttarland búfjár úr Holtum og Landi og smalað þegar 22 vikur voru af sumri eða um miðjan september.

Búfjárbeit og göngur

Fjallreiðir á Landmannaafrétt hafa löngum verið ævintýra- og svaðilfarir.  Náttúran gat verið ógnvænleg, þar sem á skiptust víðáttumiklir eyðisandar og brunahraun, og allra veðra von.  Við bættist hræðsla manna við hið óþekkta í auðnunum, huldufólk, tröll og útilegumenn.  Af ótta við útilegumenn leituðu fjallmenn ekki fjár í Jökulgili fyrr en eftir 1850.  Helstu áningarstaðir gangnamanna í friðlandinu eru Landmannahellir og Landmannalaugar.  Sagt er að í hellinn megi koma um 70 hestum, en smákofi sem hlaðinn var undir bergið í hellismunnanum rúmaði fjóra menn.  Ennig sváfu menn í tjöldum umhverfis hellinn, en 1907 var fyrsta sæluhúsið reist við Landmannahelli.

Löngum hafa Landmannalaugar verið eins konar helgistaður gangnamanna.  Þar var svo grösugt að nóg var fyrir 30 hesta í tvo til þrjá sólarhringa og laugakaffið, sem hellt var upp á beint úr heitri uppsprettu, þótti frábærlega gott og jafnvel margra meina bót.  Borghlaðni kofinn við lækinn í Laugum er talinn mjög gamall en þar geta dvalið þrír menn.