Álftaversgígar

By diego_cue, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=53735156

Álftaver afmarkast af Kúðafljóti að austan og Blautukvísl að vestan. Sveitin dregur nafn sitt af gróðurmiklu votlendi, en það er einkennandi fyrir svæðið. Álftaversgígar eru friðlýst náttúruvætti. Þeir eru í Álftavershrauni sem rann úr eldstöðinni Kötlu í Eldgjárgosinu árið 934, þegar um 75 km löng gossprunga opnaðist milli Mýrdalsjökuls og Vatnajökuls. Þetta var gríðarlegt eldgos , með mikilli gjósku og stóru jökulhlaupi. Vísbendingar benda til að það gæti hafa staðið yfir í þrjú til átta ár. Eldgjárhraunið er mest þeirra hrauna sem runnið hafa í einu gosi á jörðinni síðustu tvö þúsund ár. Það rann niður í nokkrum taumum til sjávar, en það er um 70 km vegalengd og þekur hraunið um 800 ferkílómetra. Stærstu taumarnir eru í daglegu tali nefndir Álftavershraun, Meðallandshraun og Landbrotshraun.

Vestan við byggðina í Álftaveri eru miklar þyrpingar gervigíga sem hafa verndað byggðina að miklu leyti fyrir jökulhlaupum frá Kötlu. Sýnt hefur verið fram á að Álftaversgígar mynduðust í Eldgjárgosinu 934 til 940 þegar hraun rann yfir votlendi. Gervigígar myndast þegar glóandi hraunkvika kemst í beint samband við vatnsósa undirlag og veldur hvellsuðu á vatninu. Hraunkvika rennur eftir hraunpípum en þar sem hraunkvikan brýst fram úr hraunpípunum myndast hraunsepar. Hraunsepar þessir belgjast út vegna kvikuflæðis inn í þá en smám saman afmarkast rennslið við fastmótaðar hraunpípur inni í hálfstorknuðu hrauninu. Þegar hraunseparnir belgjast út eykst þyngd þeirra og sekkur hraunið þá í undirlagið uns botnskorpan brestur undir hraunrásinni. Við það fer kvika að renna beint í vatnsósa undirlagið og veldur gufusprengingum þar sem gervigígar myndast á yfirborðinu. Sprengivirknin kemur í veg fyrir frekara hraunrennsli eftir hraunrásinni neðan við gufusprengingarnar og leiðir það til þess að hraunrennslið færist til og nýjar hraunrásir og ný gervigígagos verða til. Þannig gengur þetta koll af kolli þangað til að hraunið hefur unnið sig yfir votlendið og byggt upp þyrpingu af gervigígum.

Heimildir:

Júlíus Sólnes, Freysteinn Sigmundsson, & Bjarni Bessason. (2013). Náttúruvá á Íslandi : Eldgos og jarðskjálftar. 

Guðrún Larsen (2000). Holocene eruptions within the Katla volcanic system, south Iceland: Characteristics and environmental impact. Jökull 49, 1-28.

Stærð náttúruvættisins er 3436,1 ha.

By diego_cue, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=53735156