Plöntuverndarvörur

Plöntuverndarvara er efni eða efnablanda sem inniheldur eitt eða fleiri virk efni eða örverur, aðrar lífverur eða hluta þeirra, sem notuð er til þess að hefta vöxt, varna sýkingum eða skemmdum í gróðri af völdum hvers kyns lífvera eða til þess að stýra vexti plantna, svo sem plöntulyf (skordýra- og sveppaeyðar), illgresiseyðar og stýriefni.

Plöntuverndarvörur eru notaðar í hvers kyns ræktun svo sem á korni, matjurtum, ávöxtum, skrautplöntum og öðrum nytjaplöntum en einnig til að halda gróðri í skefjum á gróðurlausum svæðum.

Allar plöntuverndarvörur sem settar eru á markað hér á landi skulu hafa markaðsleyfi sem Umhverfisstofnun gefur út. Nánar um markaðsleyfi

Samkvæmt gildandi reglum er plöntuverndarvörum skipað í 2 flokka, annars vegar vörur sem ætlaðar eru til almennrar notkunar og hins vegar vörur sem eingöngu eru ætlaðar til notkunar í atvinnuskyni. Notendaleyfi þarf til þess að mega kaupa og nota plöntuverndarvörur sem eingöngu eru ætlaðar til notkunar í atvinnuskyni.

Reglugerð um plöntuverndarvörur

Reglugerð nr. 544/2015 um plöntuverndarvörur er sett til innleiðingar á reglugerð EB nr. 1107/2009 um setningu plöntuverndarvara á markað og fleiri reglugerða sem tengjast henni. Með innleiðingunni taka reglur Evrópusambandsins í þessum málaflokki gildi hér á landi og Ísland verður fullgildur aðili að umfangsmiklu regluverki sem nær til setningar plöntuverndarvara á markað innan Evrópska efnahagsvæðisins.

Umhverfisstofnun gegnir hlutverki lögbærs yfirvalds samkvæmt reglugerðinni og gefur út markaðsleyfi fyrir plöntuverndarvörum á grundvelli hennar.

Plöntuverndarvörur skulu flokkaðar, merktar og þeim pakkað samkvæmt ákvæðum í reglugerð (ESB) nr. 547/2011. Nánar um merkingar á plöntuverndarvörum

Í reglugerðinni er kveðið á um að innflytjandi, framleiðandi eða annar aðili sem ber ábyrgð á markaðssetningu varnarefnis á Íslandi skuli upplýsa Eitrunarmiðstöð Landspítala um efnasamsetningu og eiturhrif á þeim vörum sem hann setur á markað.

Nánari umfjöllun um reglugerð (EB) nr. 1107/2009 um setningu plöntuverndarvara á markað má finna hér.

Reglugerð nr. 1002/2014 er gefin út á grundvelli ákvæða í efnalögum og gildir um gagnkvæma viðurkenningu á tilteknum markaðsleyfum fyrir plöntuverndarvörum sem áður hafa verið veitt markaðsleyfi í öðru EES-ríki á grundvelli tilskipana 79/117/EB og 91/414/EB, áður en reglugerð (ESB) nr. 1107/2009 gekk í gildi þann 14. júní 2011. Reglugerðin brúar þannig bilið á milli eldri séríslenskrar löggjafar á þessu sviði og nýrrar löggjafar Evrópusambandsins um setningu plöntuverndarvara á markað.  

Ferill umsóknar um gagnkvæma viðurkenningu á tilteknum markaðsleyfum fyrir plöntuverndarvörum:

  1. Sótt er um með rafrænu eyðublaði á heimasíðu Umhverfisstofnunar. 
  2. Móttaka á umsókn staðfest og gögn yfirfarin. 
  3. Umsókn samþykkt og gefinn út reikningur fyrir leyfisgjaldi. Óskað eftir viðbótargögnum ef þörf er á. 
  4. Umsókn metin af sérfræðingi Umhverfisstofnunar. 
  5. Gengið frá uppgjöri á leyfisgjaldi og leyfi gefið út. 
  6. Plöntuverndarvöru bætt á lista yfir vörur með markaðsleyfi á vef stofnunarinnar. 

Umsókn um gagnkvæma viðurkenningu á tilteknu markaðsleyfi fyrir plöntuverndarvöru.

Umhverfisstofnun innheimtir gjald vegna umsókna um markaðsleyfi fyrir plöntuverndarvörum skv. 35. gr. efnalaga og samkvæmt núgildandi gjaldskrá er það kr. 575.000 fyrir gagnkvæma viðurkenningu á markaðsleyfi fyrir plöntuverndarvöru sem veitt hefur verið í öðru landi en Íslandi á EES. Hafi umsókn um markaðsleyfi í för með sér meiri kostnað fyrir Umhverfisstofnun en sem nemur þessari upphæð er heimilt að innheimta tímagjald fyrir slíka umframvinnu. Sömuleiðis getur stofnunin endurgreitt umsækjanda ef í ljós kemur að vinna við umsókn tekur mun skemmri tíma og er ódýrari en sem nemur gjaldinu, en þó aldrei hærri upphæð en sem nemur 80% þess.
 

Með garðaúðun er átt við notkun á hvers kyns plöntuverndarvöru í atvinnuskyni við úðun garða og útivistarsvæða í einkaeign eða almenningseign, til þess að hefta vöxt, varna sýkingum eða skemmdum í gróðri af völdum hvers kyns lífvera eða til þess að stýra vexti plantna, svo sem plöntulyf, illgresiseyðar og stýriefni.

Sá einn má starfa í atvinnuskyni við garðaúðun sem er handhafi gilds notendaleyfis fyrir plöntuverndarvörur. Aðilar sem stunda garðaúðun í atvinnuskyni skulu hafa gilt starfsleyfi gefið út af heilbrigðisnefnd skv. lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir.

Við úðun garða er einungis heimilt að nota tækjabúnað sem hefur verið skoðaður af Vinnueftirliti ríkisins, handúðadælur og úðadælur sem bornar eru á baki eru þó undanþegnar skoðun.

Leyfishafar skulu ávallt bera á sér leyfisskírteini við störf sín og framvísa þeim, þegar þess er óskað.

Áður en garðaúðun er framkvæmd skal leyfishafi meta þörfina fyrir úðun. Telji hann ekki þörf á úðun eða einungis þörf á úðun einstakra plantna eða á einstökum svæðum, ber honum að upplýsa garðeiganda um það. Áður en úðun hefst skal meta hættuna á því hvort úðinn berist annað en honum er ætlað. Gluggar skulu vera lokaðir og þvottur má ekki vera á snúrum. Barnavagna og laus leikföng skal setja á óhulta staði. Taka skal fullt tillit til nágrannagarða og umferðar fólks um gangstéttir.

Einungis skal úða, þegar veður er nægilega kyrrt til þess að tryggt sé að sem minnstur úði berist út fyrir svæðið sem meðhöndla á. Sérstaklega skal gætt að því að úðinn falli ekki á matjurtir eða leiktæki barna

Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur, í samræmi við ákvæði efnalaga, gefið út aðgerðaáætlun um notkun varnarefna sem gildir til ársins 2031. Í áætluninni koma fram upplýsingar um notkun plöntuverndarvara hér á landi og sett eru fram mælanleg markmið og tímaáætlun um aðgerðir og stefnumörkun í því skyni að draga markvisst úr notkun þeirra til hagsbóta fyrir heilsu og umhverfið.

Þetta er í fyrsta sinn sem aðgerðaáætlun um notkun varnarefna er útbúin hér á landi og í henni er tekið saman hversu mikið af plöntuverndarvörum er sett á markað, í hvaða ræktun þær eru notaðar og af hverjum, auk þess sem fram kemur samanburður við notkun á plöntuverndarvörum í öðrum löndum.

Í áætluninni eru sett fram tímasett markmið sem miða að því að draga úr áhættu af völdum plöntuverndarvara gagnvart heilsu og umhverfi og má þar nefna að:

  • eftir 31. desember 2021 skal allur búnaður til dreifingar á plöntuverndarvörum hafa verið skoðaður af Vinnueftirliti ríkisins
  • eftir 31. desember 2025 skulu allar plöntuverndarvörur sem leyfðar eru til almennrar notkunar hafa undirgengist viðeigandi áhættumat áður en þær fá að fara á markað.
  • fyrir árslok 2019 skal útbúa áætlun sem miðar að því að dregið verði úr notkun plöntuverndarvara í þéttbýli, meðfram vegum og í öðru manngerðu umhverfi.

Í samræmi við ákvæði í reglugerð nr. 980/2915 um notkun varnarefna eru í áætluninni settir fram áhættuvísar varðandi markaðssetningu og notkun plöntuverndarvara.  Áhættuvísarnir koma fram í töflunni hér að neðan og þeir gagnast til þess að meta hvort þróun í notkun plöntuverndarvara sé í samræmi við það markmið að draga úr notkun þeirra á tímabilinu sem aðgerðaáætlunin nær yfir.

Áhættuvísir

Hámarksgildi

Innflutningur á plöntuverndarvörum í kg alls á ári

12000

Innflutningur á plöntuverndarvörum í kg af virku efni á ári

3000

Innflutningur á plöntuverndarvörum í kg af virku efni á hvern ha nytjaðs landbúnaðarlands

0,04

Sala á plöntuverndarvörum sem einungis eru ætlaðar til notkunar í atvinnuskyni í kg af virku efni

2400

 

Mikilvægur liður í því að draga úr notkun plöntuverndarvara gegn skaðvöldum í landbúnaði og garðyrkju er að styðjast við valkosti í plöntuvernd sem ekki byggjast á notkun efna. Sömuleiðis skipa samþættar varnir mikilvægt hlutverk í þessu tilliti, þar sem bæði er stuðst við aðgerðir sem byggja á notkun efna og aðferða sem gera það ekki. Umhverfisstofnun er falið að upplýsa almenning og atvinnulífið um hættu samfara notkun efna gegn skaðvöldum í landbúnaði og garðyrkju og jafnframt að benda á valkosti til að draga úr notkun þeirra.

Aðgerðaáætlun um notkun varnarefna er gefin út til 15 ára og endurskoða skal hana á 5 ára fresti.

Texta aðgerðaáætlunarinnar má nálgast hér
Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira