Vatnatilskipun

Umhverfisstofnun hefur umsjón með innleiðingu rammatilskipunar Evrópusambandsins um verndun vatns  (Directive 2000/60/EC) sem samþykkt var árið 2000. Á Íslandi gengur innleiðing vatnatilskipunar undir heitinu „Stjórn vatnamála“ en meginmarkmið tilskipunarinnar er að stuðla að verndun vatns og vistkerfa þess og þannig hafa bein áhrif á að minnka álag á vatn.  Samkvæmt tilskipuninni er markmið allra Evrópulanda að yfirborðsvatn og grunnvatn sé í  viðvarandi góðu ástandi. Tilskipunin er rammi utan um margar aðrar tilskipanir er varða mengun og verndun vatns. Innleiðing tilskipunarinnar hófst á Íslandi árið 2011 með lögum nr. 36/2011 um stjórn vatnamála, reglugerð nr. 935/2011 um stjórn vatnamála og reglugerð nr. 535/2011 um flokkun vatnshlota, eiginleika þeirra, álagsgreiningu og vöktun. Tilskipunin nær yfir grunnvatn og allt yfirborðsvatn (þ.e. straumvötn, stöðuvötn og strandsjó).

Innleiðing vatnatilskipunar er hluti af skuldbindingu Íslands samkvæmt EES samningnum og mun eftirlitsstofnun EFTA fylgjast með  innleiðingunni hér á landi.

 

Lög um stjórn vatnamála mynda ramma yfir margar reglugerðir á sviði umhverfismála. Þær helstu eru reglugerð um neysluvatn 536/2001, um varnir gegn mengun vatns 796/1999, um varnir gegn mengun grunnvatns 797/1999, um fráveitur og skólp 798/1999, um meðhöndlun seyru 799/1999, um losun frá atvinnurekstri og mengunarvarnaeftirlit 550/2018, um varnir gegn mengun vatns af völdum köfnunarefnissambanda frá landbúnaði og öðrum atvinnurekstri 804/1999. Að auki tengjast tilskipanir ESB um flóð og haf lögum um stjórn vatnamála.

 

Með heilstæðri stjórn vatnamála er gert ráð fyrir að allir sem nota vatn eða valda álagi á vatn starfi saman og taki þátt í verkefninu, þvert á sveitarfélagsmörk. Stjórn vatnamála er þannig samvinnuverkefni stjórnvalda, stofnana, ráðgjafa, sveitarfélaga, heilbrigðisnefnda og náttúruverndar- eða umhverfisnefnda sveitarfélaga, hagsmunaaðila og almennings sem m.a. vinna saman í vatnasvæðisnefnd á hverju vatnasvæði. Einnig munu sérfræðingar samstarfsstofnanna á sviði ferskvatns og sjávar vinna sérhæfð verkefni. 

Markmið stjórnar vatnamála er að:

  • Vernda vatn og vistkerfis þess, hindra frekari rýrnum vatnsgæða og bæta ástand vatnavistkerfa til þess að vatni njóti heilstæðrar verndar. 
  • Jafnframt að stuðla að sjálfbærri nýtingu vatns og langtímavernd vatnaauðlindarinnar. 

Til að ná fram markmiðunum skal vinna vatnaáætlun, aðgerðaáætlun og vöktunaráætlun. 

Samvæmt lögunum skal allt vatn vera í mjög góðu eða góðu vistfræðilegu og efnafræðilegu ástandi þó með þeim fyrirvara að aðgerðir til þess rýri ekki hag íbúa og kostnaður ekki úr hófi fram (sjá 16. og 18 gr. laga um stjórn vatnamála). 

Innleiðingartímabil stjórnar vatnamála

Innleiðingartímabil stjórnar vatnamála hófst árið 2011 en hlé var gert á vinnunni frá árinu 2012-2017. Meðal verkefna er að:

  • Skilgreina vatnshlot og gerðir vatns.
  • Safna tiltækum gögnum um vatn.
  • Kortleggja svæði sem eru vernduð vegna sérstöðu vatns.
  • Greina umhverfisvandamál.
  • Leggja mat á álag á vatn og áhrif þess.
  • Kortleggja ástand vatns og gæðaflokka vistfræðilegt ástand þess.
  • Setja fram umhverfismarkmið um að bæta eða viðhalda ástandi vatns.
  • Leggja fram aðgerðaráætlun svo að markmiðin náist.
  • Áætlun um heilsteypta vöktun vatns hér á landi.