Flug í viðskiptakerfi ESB

Almennt um viðskiptakerfi ESB

Með tilskipun 2003/87/EB var viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir sett á laggirnar og hefur það verið starfrækt frá 1. janúar 2005. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn í október 2007. Viðskiptakerfið byggist á því að losun gróðurhúsalofttegunda frá tilteknum tegundum atvinnustarfsemi á ESB-svæðinu er gerð háð losunarheimildum sem fyrirtæki geta síðan selt eða keypt, allt eftir þeim árangri sem þau ná í takmörkun á losun. Til að byrja með náði viðskiptakerfið einungis yfir afmarkaða stóriðjustarfsemi og orkuvinnslu með brennslu jarðeldsneytis en á næstu árum munu fleiri tegundir starfsemi heyra undir kerfið, þar á meðal flugstarfsemi og álframleiðsla.

• Nánar um viðskiptakerfi ESB

Flug í viðskiptakerfi ESB

Með tilskipun 2008/101/EB var flug fellt undir viðskiptakerfið með losunarheimildir frá 1. janúar 2012. Frá og með þeim tíma er flugrekendum skylt að afla losunarheimilda vegna losunar koldíoxíðs sem stafar frá innanlands- og millilandaflugi innan ESB-svæðisins og millilandaflugi milli ríkja ESB og þriðju ríkja. Nokkrar tegundir flugstarfsemi eru undanþegnar gildissviði tilskipunarinnar, m.a. tollgæslu- og löggæsluflug og leitar-, björgunar- og neyðarflug. Þá tekur tilskipunin ekki til flugsstarfsemi sem er undir tilteknum mörkum hvað varðar þyngd loftfara, umfang starfsemi flugrekanda eða árlega losun koldíoxíðs.

Stærstum hluta losunarheimilda í kerfinu verður úthlutað endurgjaldslaust til flugrekenda, eða 85%, en 15% verða seld á uppboði. Endurgjaldslaus úthlutun til einstakra flugrekenda ræðst af svokölluðu árangursviðmiði sem tekur mið af því hversu mikið koldíoxíð flugrekandi losar í samanburði við aðra flugrekendur í kerfinu. Áður en losunarheimildum verður úthlutað til flugrekenda þarf að afla víðtækra upplýsinga um sögulega losun og hlutdeild einstakra flugrekenda í henni. Vegna þessa hófst vöktun á losun frá flugi 1. janúar 2010 í samræmi við eftirlitsáætlanir sem flugrekendur hafa skilað inn til lögbærra stjórnvalda í hverju ríki fyrir sig.

Áhrif viðskiptakerfis ESB á flugrekstur hér á landi

EES/EFTA-ríkin hafa samþykkt formlega að tilskipun 2008/101/EB verði tekin upp í EES-samninginn. Því er ljóst að reglur tilskipunarinnar munu gilda hér á landi frá 1. janúar 2012. Vegna þessa hefur þegar hafist margvíslegur undirbúningur og má þar nefna að Umhverfisstofnun hefur undanfarna mánuði haldið þrjá kynningar- og samráðsfundi með íslenskum flugrekendum um undirbúningsaðgerðir.

EES-viðbótarflugleiðir

Viðskiptakerfi ESB nær nú til flugs sem felur í sér flugtak eða lendingu á flugvelli í einhverju af 27 aðildarríkjum ESB. Í kjölfar þess að gildissvið viðskiptakerfisins verður rýmkað til EES/EFTA-ríkjanna bætast eftirtaldar flugleiðir við kerfið, sem nefnast einu nafni „EES-viðbótarflugleiðir“:

• Innanlandsflug í EES/EFTA-ríkjunum (Íslandi, Noregi og Liechtenstein).
• Flug milli EES/EFTA-ríkjanna (Íslands, Noregs og Liechtenstein).
• Flug milli EES/EFTA-ríkjanna og ríkja utan Evrópska efnahagssvæðisins (þ.á m. Bandaríkjanna, Sviss, Færeyja og Grænlands).

Undir viðskiptakerfið fellur ekki flugstarfsemi sem er undanskilin gildissviði tilskipunar 2008/101/EB skv. viðauka I við hana.

Áhrif stækkunar kerfisins á íslenska flugrekendur

Íslenskir flugrekendur sem heyra nú þegar undir viðskiptakerfið vegna starfsemi innan ESB munu eingöngu verða fyrir áhrifum af stækkun kerfisins ef þeir stunda flug á EES-viðbótarleiðum, sbr. ofangreint. Eftirlit og skýrslugjöf þessara flugrekenda mun héðan í frá þurfa að ná til EES-viðbótarleiðanna, þar á meðal upplýsingasöfnun um losun og tonn-km frá 1. janúar 2010.

Ætla má að þessir flugrekendur hafi þegar afhent eftirlitsáætlanir til lögbærra yfirvalda í núverandi ábyrgðarríki sínu (administering state) skv. tilskipun 2008/101/EB. Vegna stækkunar kerfisins kunna þeir nú að þurfa að uppfæra eftirlitsáætlanir sínar til að þær nái einnig til EES-viðbótarflugleiðanna. Flugrekendur sem uppfæra eftirlitsáætlanir sínar skulu tilkynna lögbæru yfirvaldi sem fyrst um slíkar breytingar. Ef verulegar breytingar verða á aðferðafræði við eftirlit (monitoring methodology) þarf viðkomandi flugrekandi að skila eftirlitsáætlunum að nýju til samþykktar hjá lögbæru yfirvaldi. Til verulegra breytinga á aðferðafræði teljast:

• Breytingar á meðaltali árslosunar sem veldur því að flugrekanda er ekki lengur heimilt að nota „tier 1“ til að ákvarða eldsneytisnotkun.
• Breytingar á fjölda flugferða eða árlegri heildarlosun sem leiðir til þess að flugrekandi telst ekki lengur smálosandi (small emitter) og er því ekki heimilt að notast við einfaldari eftirlitsaðferðir.
• Verulegar breytingar á því hvaða tegund eldsneytis er notuð.

Íslenskir flugrekendur sem heyra ekki nú þegar undir viðskiptakerfi ESB munu verða þátttakendur í kerfinu að því gefnu að starfsemi þeirra sé ekki undanskilin gildissviði tilskipunar 2008/101/EB skv. viðauka I við hana. Þeir flugrekendur sem bætast við kerfið þurfa að afhenda eftirlitsáætlanir vegna árlegrar losunar og tonn-km fjölda í starfsemi sinni eins fljótt og kostur er. Eftirlitsáætlanirnar skulu berast lögbæru yfirvaldi í ríkinu sem gaf flugrekstrarleyfi viðkomandi flugrekanda út. Þessir flugrekendur þurfa jafnframt að hefja söfnun upplýsinga um losun og tonn-km í starfsemi sinni frá 1. janúar 2010.

Athygli er vakin á því að þótt starfsemi flugrekanda hafi hingað til verið undanskilin gildissviði viðskiptakerfisins skv. (j)-lið viðauka I við tilskipun 2008/101/EB, þ.e. vegna þess að viðkomandi flugrekandi flýgur annaðhvort færri en 243 ferðir á hverju af þremur samliggjandi fjögurra mánaða tímabilum eða vegna þess að árleg losun hans en minni en 10 þúsund tonn, kann það að breytast í kjölfar stækkunar kerfisins ef EES-viðbótarleiðir í starfsemi flugrekandans leiða til þess að hann fer yfir framangreind mörk. Í slíku tilfelli þarf flugrekandi að afhenda eftirlitsáætlanir eins fljótt og kostur er til lögbærs yfirvalds í ábyrgðarríki, þ.e. því ríki sem gaf flugrekstrarleyfi hans út eða, ef um er að ræða flugrekendur frá ríkjum utan EES, því ríki þar sem stærstur hluti starfsemi viðkomandi flugrekanda fer fram. Viðkomandi flugrekandi þarf að hefja upplýsingasöfnun í samræmi við eftirlitsáætlanir sínar um árlega losun og tonn-km í starfsemi sinni frá 1. janúar 2010.

Upplýsingar fyrir flugrekendur

Umhverfisstofnun hefur átt gagnlegt samstarf með íslenskum flugrekendum í tengslum við stækkun kerfisins. Eins og fram kom að ofan hafa þrír kynningar- og samráðsfundir hafa verið haldnir á síðustu mánuðum, nánar tiltekið 14. júlí 2009, 1. september 2009 og 27. nóvember. Þá stóðu EES/EFTA-ríkin, EFTA-skrifstofan og framkvæmdastjórn ESB fyrir upplýsingafundi með evrópskum og alþjóðlegum samtökum flugrekenda hinn 11. desember 2009. Nánari upplýsingar um stækkun kerfisins er hægt að nálgast á heimasíðu framkvæmdastjórnar ESB.  Auk þess er hægt að senda fyrirspurnir til Umhverfisstofnunar: flug@ust.is.